O'r Parsel Canol

Tuesday, 11 February 2014

Yr amryddawn Mary Burdett a'i chymydog cynhyrchiol Bobi/R.M. Jones

Ar drywydd ei hen, hen, hen dad-cu, yr arlunydd Abraham Cooper, y bu Mary Burdett-Jones, yn ôl adroddiad Caroline Palmer sy'n cynnal blog achlysurol lled ddifyr. Mae deunydd newydd sbon wedi'i osod ar wefan Bobi Jones a fydd o ddiddordeb hefyd i rai — ei gyfrol, Awdur y Beibl, ynghyd â Bratiau Budron 4 (parhad o gyfrol o gerddi -- beth ddaeth drosto i ddewis y fath deitl?), ac adolygiad ar gyfrol ddiweddaraf Dewi Stephen Jones Ffynhonnau Unig. Sut  mae cymaint o egni creadigol tua Llangawsai, gwedwch? A gweddill Heol Llanbadarn o ran hynny. . . .  ac i mewn i Heol Caradog a Choedlan Iorwerth a Ffordd Ddewi.

Wednesday, 11 December 2013

Adlewyrchiad - Yr Hen Goleg, Aberystwyth

Monday, 9 December 2013

Martell ym Mharis: daliwch y rhaglen

Rhaglen atmosfferig o Baris. Owen Martell (a gyfansoddodd ei nofel gyntaf yn Aberystwyth yng nghwrs sgrifennu creadigol John Rowlands), Sioned Puw Rowlands (yr un cyff) a Jon Gower wedi cyfuno'n berffaith i greu rhifyn nodedig o Pethe. Daliwch hi os na welsoch chi hi. Cyfle i glywed Owen yn darllen o'r fersiwn Ffrangeg o'i nofel ddiweddar am Bob Evans (Intermission/ Intermède) ac yn trafod ei waith. Nifer o arwyddion gwyrdd y siopau fferyllydd y mae mor hoff ohonynt. . . . a sirens yn adleisio Sanctus Fauré . . . .

Sunday, 8 December 2013


Hen Goleg yn y galon

Ers nifer o flynyddoedd bellach, mae Rhisiart Hincks yn cofnodi adeiladau hanesyddol Cymru, a llefydd o ddiddordeb llenyddol hefyd.  A'r Adran Gymraeg ym Mhrifysgol Aberystwyth yn cael ei gorfodi i symud i adeilad Hugh Owen ar y campws gan adael yr Hen Goleg ger y lli, dyma albwm o luniau sy'n dangos y trysor a gollwyd drwy orfodi'r newid hwn. Ceir yma hefyd gwpledi trawiadol i gyd-fynd â'r lluniau. Mae'r cyn-fyfyriwr Llion Jones a wnaeth ei BA a'i PhD yn yr Adran wedi mynegi'r golled yn well na neb: 
Yr oedd adwy breuddwydion yno i ni 
      a nawdd i obeithion; 
  hen goleg yn y galon, 
  hen gariad oes ger y don.

Saturday, 7 December 2013

Awgrymodd y Brawd Dafydd John y dylwn ailgydio yn fy nghwilsen, ac efallai'n wir y daeth yn bryd imi wneud hynny. Daeth neges debyg o anogaeth gan yr hen goes 'Cunedda' a fu'n dychmygu bod y gwyntoedd croes o gyfeiriad Pen-glais wedi diffodd y tafodau tân ffor' hyn yn y Parsel. Ond nid felly, er bod sôn drwy'r fro achlân am y creaduriaid yn erthylu, am laeth yn ceulo'n waed, am ladd a boddi o Eleri hyd Chwilfynydd a'r cyfan yn ganmil gwaeth na'r hud ar Ddyfed slawer dydd. Ble mae dechrau arni gwedwch?  Ar ôl saib mor hir? Wel beth am ganmol o'r newydd raglenni Dei Tomos a'r graen eithriadol sydd ar bob dim a wna ar y radio. Clywais gyfweliad campus gyda Ceridwen Lloyd-Morgan yn sôn am Brenda Chamberlain, am y berthynas rhwng toriadau pren y Caseg Press a Llyfr Mawr y Plant, ac am y ffordd y mae ambell un o'i cherddi'n adleisio rhigymau ardal Bangor a'r cyffiniau. Marciau llawn am ddarlledu difyr. Un arall fydd i'w glywed gyda Dei cyn bo hir yw Richard Glyn Roberts, sydd newydd gyhoeddi Diarhebion Llyfr Coch Hergest, deunydd nas argraffwyd yn iawn cyn hyn. 'Diriaid a gaiff ddraen yn ei uwd', 'Gwell dwylaw'r cigydd na dwylaw'r sebonydd', 'Gwell penloyn yn llaw no hwyad yn awyr', a channoedd o ddoethinebau cyffelyb.  'Ny bydd ddoeth ny ddarlleo'. Ie wir.

Wednesday, 15 August 2012

O glafdy'r Parsel

Och a gwae wedi pythefnos ar fy nghefn — nid yn joio'r haul, gwaetha'r modd, ond yn dioddef yn enbyd gan adwaith ffyrnig iawn i foddion gwrthfiotig. Nid yw'r manylion yn ffit i'w cyhoeddi yma. Felly o hirbell, megis, y daeth newyddion y Steddfod drwy'r cyfrifiadur atom yma — man lle nad oes modd derbyn  teledu byw. Mor delirious oeddwn ar y Dydd Llun fel 'mod i'n argyhoeddedig mai Anni Llyn oedd wedi mynd â'r Goron. Mawr iawn oedd y llawenydd o ddeall o'r diwedd mai Gwyneth Lewis, seren y genedl, a aethai â hi, union 20 mlynedd ar ôl iddi gael ei phipo i'r postyn gan  . . . . wel, neb llai na Cyril Jones, un o'r triawd moel/penllwyd a oedd wrthi'n beirniadu eleni. Gyda llaw, anodd gweld pam y mae rhywun yn mynnu ei alw ei hun yn Cen.

Clywais si o'r Penrhyn-coch nad oedd y Cyngor Llyfrau yn rhy bles gyda'u hen fos am atal y Fedal Ryddiaith eleni, a cholli'r cyfle i hybu gwerthiant wn i ddim faint o gopïau o'r nofel fuddugol. Ond siawns fod mwy o fynd fyth o'r herwydd ar nofel Robat Gruffudd, Afallon — nofel dda iawn, a digon o swmp ynddi.

Pwl gwaeth o salwch Ddydd Gwener. Un peth a droes fy stumog, rhaid dweud, oedd yr appoggiatura ddi-chwaeth ar ddiwedd Gweddi'r Orsedd. Hyn mewn dwylo da (Adèle), ac yn y lle iawn (nid yn Seremoni'r Cadeirio) yn gallu bod yn knockout. Rwy'n prysuro i ddweud 'mod i'n llawn edmygedd o Caryl ym mhob ffordd arall — ein Joyce Grenfell ni, a'r gallu anhygoel yna i ddynwared.

Drwy ddirgel ffyrdd, ac er gwaethaf y Moscow Rules, des i wybod pwy oedd fy neg milfed ymwelydd â'r blog. Mae'r pensaer lleol — canys dyna pwy ydyw, ac nid yr un amlwg ond yr un galluog — eisoes wedi casglu ei wobr. Mae'r 12,000fed ymweliad yn prysur agosáu, pan fydd cyfle eto i rywun ffodus ennill gwobr annisgwyl.

Thursday, 2 August 2012

Gair y mis: lobsgows neu lob-sgows?

O'r Saesneg y daw hyn, meddai Geiriadur Prifysgol Cymru Drindod Dewi Sant. Efallai fod bodolaeth No. lapskaus (cawl a wneir â chig) a ffurfiau tebyg yn yr ieithoedd Sgandinafaidd eraill,  ac Almaeneg trefi Hansa y gogledd, yn awgrymu mai benthyciad i'r Saesneg o un o'r ieithoedd Germanaidd yw lobsgows. Ond mae eraill wedi dweud mai  gair Saesneg ydyw (lob's course), ac eraill yn bleidiol i darddiad o'r Latfeg Labs kausis, 'powlennaid boeth' neu Lithwaneg labas káuszas. Llawer o anawsterau fan hyn gyda morwyr yn teithio'n bell. Yr enghraifft gyntaf yn y Gymraeg 1869, a'r un gyntaf yn Saesneg yw 1706. Dyw hyn ddim yn air yn fy nhafodiaith i, ond rwy'n meddwl mai 'aceniad pêl-droed' sydd yma, a bod angen cysylltnod. A allai gogleddwr caredig fy ngoleuo ar hyn?

Saturday, 28 July 2012

Yous dal yn llanast

Dros flwyddyn yn ddiweddarach, a'r un broblem yn dal yno:
Ac er bod Daniel Huws a Ted Hughes yn ddau gyfaill triw, nid oes esgus dros ddodi llun o Ted Hughes i gyd-fynd â chofnod Daniel Huws yn Rhestr Gyfredol o Awduron yr Academi Gymreig. Mae eisiau tipyn o sbriws ar safle Llenyddiaeth Cymru.org yn gyffredinol. Ac mae'r logo'n wirion (fel LOL).

Monday, 16 July 2012

blog newydd addawol fan hyn

Blog newydd gan rywun addawol iawn o Poznan, Gwlad Pwyl, sydd wedi cartrefu yma yng Nghymru. Mae'n dda gweld cynifer o bobl ifainc frwd a gwâr o wledydd Ewrop (a thu hwnt) yng Ngheredigion.

Saturday, 14 July 2012

Girton amdani

Neis gweld dau Girtonian, sef  Jon Gower a Gwyneth Lewis, yn y newyddion am eu campau creadigol yng nghystadleuaeth Llyfr y Flwyddyn .  . . .  Yay Emily Davies! Un arall, sef Morfydd E. Owen, oedd y cyntaf i ddisgrifio Boston 5, y llawysgrif Cyfraith Hywel Dda sydd newydd ei phrynu i'r genedl.

Tuesday, 10 July 2012

Uffern yn Swydd Henffordd

Darn diddorol gan E.V. Knox ar y radio ba noson (Poetry Please ar Radio 4 gyda Roger McGough). A fyddai un o selogion y Parsel yn hoffi cael shot ar gyfieithu hyn, tybed? Gwobr fach i'r enillydd. Rhywbeth mawr o'i le ar odl y cwpled olaf, gyda llaw.

Hell in Herefordshire
The wild white rose is cankered along the vale of Lugg;
There is poison in the tankard; there is murder in the mug.
Through all the pleasant valley where stand the pale-faced kine,
Men raise the Devil's chalice and drink this bitter wine.
Unspeakable carouses that shame the summer sky
Take place in little houses that look towards the Wye.
And near the Radnor border and the dark hills of Wales,
Beelzebub is warder, and sorcery prevails.
For, spite of Church and chapel, ungodly folk there be
Who pluck the cider apple from the cider apple tree,
And squeeze it in their presses until the juice runs out,
At various addresses that no-one knows about.
And, maddened by the orgies of that ungodly brew,
They slit each others' gorges from one a.m. till two,
Till Ledbury is in shambles, and in the dirt and mud
Where Leominster sits and gambles, the dice are stained with blood.
But still, if strength suffices, before the day is done,
I'll go and share the vices of Clungunford and Clun
But watch the red sun sinking across the March again,
And join the secret drinking of outlaws at Presteigne.

y cynnig cyntaf wedi dod i law yn barod!  


Uffern yn Swydd Henffordd
Dreng yw’r rhosod rheiol yn nyffryn Llugwy ban:
Ceir gwenwyn yn y ffiol a yfir ar ei glan.
Ar draws yr henfro hyfryd lle pora’r gwartheg mwyn,
Codir y caregl dieflig i ddrachtio’r chwerw win.
Ac yn y teios bychain ar lan hen afon Gwy
Cynhelir gwyllt gyfeddach sy’n warth ar bob rhyw blwy’.
Draw, draw tua’r gororau a bryniau Cambria wen,
Y Gŵr Drwg sy’n teyrnasu, a melltith mwy yn ben.
Er gwaethaf llan a chapel, ceir annuwiolion lu
Sy’n plicio’r ’falau seidr o goed y berllan gu,
A’u gwasgu yn y dirgel nes tynnu’r nodd a’r sudd
Tu ôl i’r drws caeedig ar lawer aelwyd gudd.
Ac o dan erch ddylanwad y trwyth cythreulig, crach,
Rhwygant yddfau’i gilydd hyd oriau’r bore bach.
Mae Ledbri’n llwyr golledig, ei glendid hi dan draed,
A Llanllieni’n chwarae hap â dis sy’n goch gan waed.
Ond eto, cyn cael clwydo, os byddaf fyw ac iach,
Mi fentraf ymdrythyllu ar dor Colunwy fach
A gwylio eto’r machlud dros fannau Cymru lân
Yng nghwmni gwyllt ddiotwyr Llanandras, mawr a mân.

Boston Legal: y rhif newydd

Bydd yr hen lawysgrif Boston 5 bellach yn dwyn y rhif LlGC llsgr. 24029A — rhag ofn eich bod yn mofyn gofyn amdani.  Bydd y cognoscenti yn dal i'w galw'n Bost, yn ôl Paul Russell, o Seminar Cyfraith Hywel.  

Boston Legal II. Yay! I'r genedl!

Gwych gweld mai'r Llyfrgell Genedlaethol sydd wedi prynu'r llawysgrif hon o Massachusetts (gynt o Aberhonddu). Da iawn, iawn.

O.N.
 Dyma Dr Bolton o gwmni Sotheby yn egluro gwerth a phwysigrwydd y llawysgrif. Ni allaf gytuno ag ef fod Cyfraith y Gwragedd yn 'progressive', fodd bynnag, er bod ysgariad yn bosibl. Dyma un o'r pethau mae pob hanesydd teledu, pob Huw Edwards, yn ei ddweud. Ond roedd ‘gwerth’ merch yn y llyfrau cyfraith  yn hanner gwerth bachgen. Nid oedd merched yn cael eu hystyried yn gymwys fel arfer i werthu ac i brynu nac i fod yn dystion. Nid yw’n syndod fod yr hanesydd Wendy Davies wedi dweud, ‘[women] are virtually legal non-entities’.

Monday, 9 July 2012

Gwersi o Iwerddon

Yr Hen Lyn Adda yn croniclo'n ofalus Niedergang Prifysgol Cymru yn ei lith Drwy Ofer Esgeulustod: Brad a Dinistr Prifysgol Cymru. Byddai o ddiddordeb efallai iddo ddarllen un ymateb i'r datblygiadau diweddaraf ym mhrifysgolion Iwerddon.

Saturday, 23 June 2012

Esyllt Harker | Beyond The Border Wales International Storytelling Festival

Esyllt Harker | Beyond The Border Wales International Storytelling Festival Gwyl yn dechrau ar 29 Mehefin  sy'n rhoi llwyfan i lawer o dalentau gan gynnwys Ben Haggarty, Daniel Morden, ac Esyllt Harker sy'n perfformio sioe o'r enw Tair, am rai o ferched y cyfnod cynnar — Elen (Breuddwyd Macsen), y dywysoges Heledd, a Gwenllian ferch Gruffudd ap Cynan. 

Henffych, Dr James Archdderwydd!

Newyddion  gwych iawn heddiw fod Dr Christine James wedi'i hethol yn archdderwydd. Yn ogystal ag ennill y Goron yn Eisteddfod 2005, gwnaeth waith arloesol ar lawysgrifau canoloesol, ar Gyfraith Hywel Dda, ar gyrchfannau pererindod yn yr Oesoedd Canol, ar y baledi a'r canu rhydd, ar farddoniaeth Gwenallt, a llu o bethau eraill. Hi oedd golygydd cylchgrawn Taliesin gyda Manon Rhys.  Mae hi'n dysgu ym Mhrifysgol Abertawe ers blynyddoedd, yn yr Adran Gymraeg sydd bellach yn rhan o 'academi' a luniwyd drwy gyfuno gwahanol adrannau a gwasanaethau. Ymddangosodd  ei chadwyn o englynion milwr am Lyfr Du Caerfyrddin yn ddiweddar yn y casgliad 26 Trysor. Mae hi'n fardd cynnil, cyfewin — un o'r goreuon. 


A fu merched yn archdderwydda o'r blaen? Nid drwy wybod i mi. Beth am yn Iwerddon? Na. Ym myd  stori, fe glywn am Fedelm, banfili  neu 'prydyddes' Connacht yn Iwerddon a fuasai'n dysgu crefft barddoni ym Mhrydain: mae hi'n proffwydo y bydd Cú Chulainn  yn trechu gwyr Wlster. Ym myd hanes, wedyn, yn y blwyddnodion, yn 934, ceir cofnod am farwolaeth Uallach ferch Muinechán sy'n cael ei disgrifio fel banfili Érenn 'prydyddes Iwerddon'. 


Draw ar safle'r Beaker Folk of Husborne Crawley, 'an oasis of fuzzy thinking', dyw'r Archdderwydd Eileen ddim yn rhyw hapus iawn . . . .

Friday, 22 June 2012

Wilfred Davies

Yr wythnos diwethaf, bûm yn angladd Wilfred Davies. Fe'i ganwyd yn Llawrtyd, ac fe fu'n ffarmio'r Duarth ar ystad Doldowlod am flynyddoedd cyn ymddeol a mynd i fyw yng Nghapel Uchaf, cynefin ei wraig, Tiny. Bu Wilfred yn canu ar hyd ei oes faith ac enillodd gannoedd os nad miloedd o gwpanau a gwobrau mewn eisteddfodau mawr a mân. Roedd ei lais tenor yn unigryw.  Bu'n codi 'O Fryniau Caersalem'  ar lan y bedd droeon, a chwith meddwl am y dorf ym Mynwent Cwm Irfon heb ei arweiniad ef y tro olaf hwn. Talwyd teyrnged wych iddo gan Jennifer Drew Parry, y gantores o Aberhonddu, a gwelais yno gantores o'r Parsel hefyd  — un sy'n byw yn Nhal-y-bont — a chantores arall o'r Penrhyn. 

Tuesday, 19 June 2012

Aberystwyth yn lle diogel i fyfyrwyr

Llai o drais yn Aberystwyth (a Buckingham a Chaer Wair (Durham) nag ym mhrifysgolion eraill Gwledydd Prydain, meddai'r newyddion  heno.  Y rhai gwaethaf, meddir, yw  Llundain, Manceinion Metropolis, Leeds, Salford, Birmingham. Hyn yn profi heb unrhyw amheuaeth fod y Cymry'n wâr, a bod ethos Tacsi Mam-gu yn drech na'r hwliganiaid a'r rafins yn y parthau hyn. Pethau'n dawel hefyd tua Llambed a Chaerfyrddin dan broctoriaid Dewi Sant a'r Drindod.

Monday, 18 June 2012

Boston Legal

Wow . . . . mae llawysgrif Boston 5, ym meddiant y Massachusetts Historical Society of Boston, yn mynd dan forthwyl Sotheby sy'n amcanu fod ei gwerth rhwng £500,000 a £7o0,000. Llawysgrif o ganol y 14 ganrif ydyw, yn cynnwys y fersiwn o Gyfraith Hywel Dda a elwir weithiau yn Ddull Blegywryd. Fe ddisgrifiwyd y llawysgrif flynyddoedd yn ôl gan Morfydd Owen yn Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd (rhifyn 22, 1966-68). 
Gobeithio'n wir y bydd yn cael ei phrynu i'r genedl gan y Llyfrgell Genedlaethol er cof am ei darllenydd hynaf, yr Athro Dafydd Jenkins a fu farw'n ddiweddar yn 101 oed.