O'r Parsel Canol

Tuesday, 26 April 2011

Gair yr wythnos: bendi

'Mae rrai yn dwyn arfe bendi' yw'r dyfyniad cyntaf (15g) dan bendi yn GPC. Daw o'r enw Saesneg bendy a ddefnyddir ym myd herodraeth, wrth ddisgrifio tarian, er enghraifft: bendy 'An escutcheon having bends [fel 'bandiau'] which divide it diagonally into four, six or more parts is called bendy'.

Bûm yn meddwl am ystyr yr enw cae Cae bendi neu Cae bendy, ar fferm Dolwen, Llanwenog, wrth ddarllen gwaith Siwan Davies yn ddiweddar. Mae hi wedi bod yn casglu enwau caeau ei phlwyf, fel y mae sawl un arall yn wyneb y pwyslais cynyddol (gan DEFRA, etc.) ar ddefnyddio rhifau Grid Cenedlaethol ar gaeau yn hytrach nag enwau. Mae penty ar gael wrth gwrs ('sied', etc., neu yn y farddoniaeth gall olygu 'neuadd'), ond pam y byddai hynny'n treiglo ar ôl cae? Tebycach yw'r enw felly, am gae wedi'i rannu yn stribedi.

Friday, 8 April 2011

Cwningen lafant 1 Lavender rabbit 1

Cwningod Lafant a Thapestri Tutankahmun

Yn siop Amgueddfa Ceredigion heddiw (yn y Coliseum, Ffordd y Môr, Aberystwyth), deuthum ar draws y cwningod hyn wedi'u gwnïo â llin a'u llenwi â lafant. Rhesymol iawn am £3.50 yr un, a'r calonnau blodeuog yn £3.00. Maen nhw'n boblogaidd iawn ac yn gwerthu'n dda, meddai'r dyn ar y til.

Bûm yn glafoerio dros y rhyfeddodau gwlân sydd ar werth gan Jane Beck yn enwedig y garthen hon a wehyddwyd tua 1925 ar awr anterth y chwiw am bopeth Eifftaidd yn dilyn darganfyddiad Howard Carter ac Arglwydd Caernarfon o feddrod Tutankahmun yn Nyffryn y Brenhinoedd yn 1922. Crewyd amrywiad ar ddylif y patrwm arferol er mwyn awgrymu heiroglyffau. Ar yr un safle mae gogoneddau megis carthenni Hannah Jones & Sons, Penmachno. A bagiau newid i'r babi newydd, a phob math o bethau eraill, hen a newydd. Bûm gyda rhywun unwaith wrth iddo brynu carthen ac arni lun colegau Prifysgol Cymru a Chastell Caernarfon (o Felin Trefriw) yn yr 1980au. Mae llun o un o'r rhai gwreiddiol i'w weld ar safle Casglu'r Tlysau.

Ruth Jên Evans


IMG_5360, originally uploaded by Ruth Jên Evans.

Mor wych, wych, wych yw'r gwaith hwn. Un o'r Parsel yw Ruth Jên

Menna Elfyn


menna_elfyn_400, originally uploaded by contro38.

Merch Perygl

Wyddwn i ddim mai dyfyniad o gerdd gan Waldo Williams oedd y Merch Perygl sy'n deitl ar y retroddetholiad o gerddi Menna Elfyn a olygwyd gan Elin ap Hywel. Mae'r clawr yn dda iawn, a'r Hugan Goch yn edrych ychydig fel y Menna ifanc. Yn y Drwm yn y Llyfrgell Genedlaetholyr y cynhaliwyd y lansiad Nos Iau ac roedd yn achlysur arbennig o gynnes a chyfeillgar. Roedd holl deulu Menna yno, gan gynnwys ei hwyres fach newydd (merch Fflur Dafydd), ac edmygwyr lu o'r genhedlaeth hy^n hefyd, gan gynnwys Meredith Evans, a Gillian Clarke a Ned Thomas. Cefais gip ar Sue Jones Davies, Martin Davies, Ceridwen Lloyd-Morgan, Dafydd Johnston, Ifor ap Dafydd, y Barwnig Wigley, Damian Walford Davies, Sue Balsom, y Parchedig Enid Morgan, Elwyn Jones y Cyngor Llyfrau, a Rhiannon Marks (a gyflwynasai draethawd Ph.D. ar waith Menna Elfyn i Brifysgol Aberystwyth ddechrau'r wythnos). Mae Menna ei hun newydd gyflwyno Ph.D. ar yr un pwnc. Dangoswyd ffilm fer newydd amdani, ac fe gafwyd darlleniadau effeithiol iawn gan Elin ap Hywel a chan Menna ei hun. Anodd credu ei bod wedi bod yn barddoni mor hir a hithau mor ffres ac ifanc ag erioed.

Tuesday, 5 April 2011

Disgleirdeb addysg yn erwau'r pysg

Llyfr ar Hen Goleg Aberystwyth

Newydd weld llyfr dwyieithog Elgan Philip Davies, sef Yr Hen Goleg / The Old College, yn y gyfres ddeniadol, Cip ar Gymru, wedi'i chyhoeddi gan Wasg Gomer. Bargen am £3.99. Erbyn hyn mae llyfr awdurdodol Roger Webster, The Old College (1995) yn anodd cael gafael arno felly bydd croeso mawr i'r llyfr hwn sydd wedi'i ysgrifennu gan un a fu'n gweithio am flynyddoedd yn yr adeilad hwn. Yr Hen Goleg, cartre'r coleg prifysgol cyntaf yng Nghymru, yw prif ogoniant Aberystwyth, yn ôl Dr John Davies, yr hanesydd. Clywais sawl fersiwn o'r stori am yr hanesydd pensaerniol, Nikolaus Pevsner, yn rowndio'r cornel uchaf i mewn i Faes Lowri ac yn cael ei gip cyntaf ar y coleg ger y lli: 'It is cveit impossible!'. Fel y dywed cyfrol Lloyd, Orbach a Scourfield, Buildings of Wales,'The interiors have suffered neglect and need some spirited colour decoration, but still have a robust and quirky power'. Hir y parhao'r defnydd ohono, a'r gwerthfawrogiad ohono; ewch i weld hommage bara-koukoug.

Pen drysau Ystafell Seddon a'r ffenestri uwch eu pen - Yr Hen Goleg, Aberystwyth

Yous

Ac er bod Daniel Huws a Ted Hughes yn ddau gyfaill triw, nid oes esgus dros ddodi llun o Ted Hughes i gyd-fynd â chofnod Daniel Huws yn Rhestr Gyfredol o Awduron yr Academi Gymreig. Mae eisiau tipyn o sbriws ar safle Llenyddiaeth Cymru.org yn gyffredinol. Mae safle Golwg 360 yn llawer llai deniadol nag a fu, a'r darllen yn anos. Beth oedd yn bod ar yr hen gynllun, tybed?

Sunday, 27 March 2011

Gair y dydd: braenaru

Y gair yw braenaru 'aredig neu droi tir a'i baratoi ar gyfer ei hau; gadael tir wedi'i droi yn ddigynnyrch dros gyfnod er mwyn difa chwyn a meddalu'r pridd', etc. Sylwaf fod tuedd ar droed — ac nid ymhlith yr ifainc yn unig — i droi hyn yn blaenaru. Hawdd deall pam y mae hyn yn digwydd gyda'r hen dermau amaethyddol fel braenar yn mynd yn llai cyfarwydd. Ond hefyd mae rhyw synnwyr yn peri cysylltu'r ferf â'r gair blaen sydd mor gyffredin, ac mae -l- ac -r- yn hen seiniau digon agos. Roedd 'GIG Bro Morgannwg yn Blaenaru Unwaith Eto' yn ôl eu hunanfroliant yn 2007 gan ddilyn esiampl un o Arolygwyr Estyn yn 2005 efallai: 'Dengys yr ysgol flaengaredd amlwg gyda blaenoriaethau cenedlaethol. Maent yn blaenaru’r tir ar gyfer y cam sylfaen'. Rhywbeth i'w gynnwys dan B yn rhifyn nesaf Geiriadur Prifysgol Cymru efallai?

Y tro nesaf yng Nghornel y Pedant: amdan a phethau hynafol eraill a gollfernir ar gam.